Küçük Çocuğunuza Kitap ‘Okuma’ Alışkanlığı Nasıl Kazandırabilirsiniz?
Çocuk edebiyatının tanımı genel olarak ‘2-16 yaşındaki çocukların duygu ve düşüncelerine yönelik yazılı ve sözlü edebî ürünler’ biçiminde yapılmaktadır. Ünlü çocuk yazarı Mustafa Ruhi Şirin’in tanımı ise çocuk edebiyatının önemini işaret eder. Ona göre çocuk edebiyatı, ‘çocukların büyüme ve gelişmelerine, hayal, duygu, düşünce ve duyarlıklarına, zevklerine, eğitilirken eğlenmelerine katkıda bulunmak amacı ile gerçekleştirilen çocuksu bir edebiyat’ olarak tanımlar. (Şirin, 1994: 9). Gerçekten çocuklarımız, çocuk edebiyatının belli başlı türlerini - masal, fabl, hikâye, bilmece, tiyatro oyunu, roman ve şiir - okuyarak veya dinleyerek yaşadığımız dünya hakkında pek çok şey öğrenebilmektedir. Bahsedilen çocuk kitaplarını yavrularımıza sevgi ve sabırla sunduğumuz zaman, somut ve soyut kavramları daha çabuk öğrendiklerini, uygun dil ve sosyal davranışları ayrıntılarıyla kavrayıp daha tutarlı bir şekilde sergilediklerini göreceğiz.
Kaliteli çocuk edebiyatı nasıl seçilebilir ve çocuğa tanıtılır? Kitap seçerken sadece çocuğun yaşına değil, cinsiyetine, kişiliğine ve ilgi alanlarına da dikkat etmek gerekir. Çünkü okunacak eserlerde, konuların, çocuğun algılama ve anlama seviyesine hitap etmesi önemlidir. Bu yönüyle çocuk edebiyatı ürünlerinde, dil, kelime seçimi, kelime hazinesi ve cümle yapısı gibi üslup özelliklerinin farklılığı ön plana çıkar. Kitapçı veya kütüphaneden alacağınız çocuk kitaplarının dili ve üslubuna çok dikkat etmek gerekir. Çünkü Türkiye’de çocuk edebiyatı piyasası yeni geliştiği için – maalesef - bazı kitap kapaklarına konulan ‘yaş grubu’ etiketleri sizi yanlış yönlendirebilir. Seçtiğiniz eserin dil seviyesi fazla yüksekse veya fazla düşükse çocuğunuz sıkılabilir.
Çocuk edebiyatı ürünlerinin renkli, resimli ve sevimli olmaları, bazılarında öğrenmeyi ve kavramayı kolaylaştırıcı resim ve şekillerin bulunması da önemli hususlardandır. Kitaplardaki bu şekil özellikleri, çocuğun eserde işlenen konuyu, görsel, işitsel olarak ve zaman zaman da eserin bünyesine müdahalede bulunarak daha iyi kavramasına yardımcı olmaktadır. Karakterlerin çocukları yaralayacak şekilde olmamasına dikkat etmek gerekir. Örneği; örümcek adam, sünger bob barbie vs… Çocuklar için hazırlanan kitapların boyutları, kapak kompozisyonu, renk ve diğer şekil özellikleri kadar, yazı karakterleri, punto, satır aralıkları ve sayfaların okunabilir bir düzene sahip olması da önemlidir. Günümüzde bazı çocuk kitapları için hazırlanan eğitim malzemeleri, çıkartmalar, figürler, kuklalar vb. materyaller de öğrenmeyi kolaylaştıran unsurlardandır.
Kitap tanıtımına gelince, ‘Okul Öncesi Dönemi’nin (0-6 yaş) çocuklarımıza kitapları sevdirme konusunda en ideal zaman olduğunu hatırlatmak istiyorum. Çocuklarımızın kitaplara ilgisini arttırmak ve onlara ‘kitapların bizim aile hayatımızın önemli bir parçası olduğu’ mesajını iletmek için şunları yapabiliriz:
Küçük çocuklarımıza her gün uygun çocuk kitabı okumalıyız. Bunu belli bir vakitte yaparsanız – örneğin sabahları kahvaltıdan sonra veya akşamları çocuğunuz çok yorgun olmadığı zaman – beraber kitap okumanız alışkanlık haline gelir. Bir çocuktan fazlaya sahip anne-babalar, çocuklarına kitapları hem grupça hem ayrı ayrı okumalıdır.
Çocuğumuza kitap okurken (veya hikâye anlatırken) sesimizin bütün güzelliklerinden faydalanmalıyız. Çünkü karakterleri ve olayları canlı canlı anlatırsak, çocuğumuzun ilgisini, hayal gücünü, düşünme kabiliyetini, dil anlayışı ve dinleme zevkini arttırabiliriz. Çocuğunuz kitabı iyi biliyorsa, ona soru sorarak veya suflörlük ederek onun bazı kısımları kendi anlatmasını sağlayabilirsiniz. Aynı kitabı anlatmaktan gerçekten bıktıysak bile bu duygumuzu çocuğa hissettirmemek, onun yerine başka kitapları tanıtıp sevdirmek gerekir.
Çocuğumuza davranışlarımızla nasıl örnek olduğumuza da dikkat etmeliyiz. Çocuklarımızın kitaplarla en azından diğer oyuncaklarıyla olduğu kadar ilgilenmesini bekliyorsak, biz de onlara gazete, dergi, kitap vs. okumaktan zevk aldığımızı göstermeliyiz. Onların kitaplara saygı gösterip sayfalarını çizmemelerini istiyorsak, biz de öyle davranmalıyız.
Küçük çocuklarımız kitaplarına bakmak ve onları okumak istedikleri zaman onları kolayca ulaşabilmeliler. Çocuğumuzun kitapları evde alçak raflarda ve kolay açılabilir dolaplarda, ziyaret veya yolculuğa çıktığımızda ise uygun bir çantada yanımızda tutulmalıdır. Kendisine ait bir kütüphane oluşturup süslenebilir.
Çocuklarımızı ara sıra kitapçıya ve kütüphaneye götürmek de faydalıdır. Hem kitaplarla ilgilenen diğer çocuk ve aileleri görür, hem de okunacak kitabı kendileri (veya anne-babaları ile beraber) seçtikleri için onu dinlemeye daha çok motive olurlar.
Son söz olarak evimizde çokça bulunduğumuz bu soğuk kış aylarında çocuklarımıza kitap sevgisini kazandırma fırsatımızı kaçırmayalım!
